| Terim | Tanımı |
| Acil durum müdahale planı | Acil durumların ele alınmasıyla ilgili, olayın etkisini en aza indiren ve iyileşmeyi kolaylaştıran yazılı usuller |
| Adaletli | Tüm ilgililerin adil ve eşit biçimde ele alınması |
| Adil ticaret | Adil ticaret diyalog, şeffaflık ve saygıya ve uluslararası ticarette daha üst adalet anlayışına dayanır. Özellikle dünyanın az gelişmiş bölgelerinde veya eski sömürgelerde olmak üzere, marjinalleştirilmiş üreticilere ve işçilere daha iyi ticaret koşulları sunarak ve haklarını güvence altına alarak sürdürülebilir kalkınmaya katkıda bulunur. Adil Ticaret (Fairtrade veya Fair Trade) standartları, üreticilerin belgelendirilmeleri için karşılamaları gereken asgari sosyal, ekonomik ve çevresel gereklilikleri içerir. |
| Adil ve hakça tazminat | Mülk sahibini, mülk satın alınmadan veya kamulaştırılmadan önceki durumuyla aynı konuma getiren mülk tazminatı. Hakça tazminat genellikle alınan mülkün adil piyasa değeridir. |
| Akış | Yüzeyden veya zeminden drenaj sistemine veya doğrudan su yoluna akan su. Zemin geçirimsiz ve doygun halde ise veya yağışın özellikle yoğun olması durumunda akış meydana gelir. |
| Aktif seyahat | Yürüme veya bisiklet gibi araçlarla fiziksel olarak aktif biçimlerde seyahat etme. |
| Altyapı | Karayolları, demiryolu hatları, limanlar, havaalanı pistleri, su, elektrik, diğer güç kaynakları, kanalizasyon bertaraf sistemleri ve diğer kamu hizmetleri de dahil olmak üzere, bir bölgenin düzgün işleyişini veya ekonomik kalkınmasını desteklemek için gerekli olan yapı veya yapılar bütünü. |
| Atıksu | Atıksu, kalitesi antropojenik etkilerden (insan etkilerinden) olumsuz yönde etkilenen herhangi bir sudur. Atıksu evsel, endüstriyel, ticari veya tarımsal faaliyetler, yüzey akışı veya yağmur suyu kombinasyonundan ve kanalizasyona akıştan veya sızıntıdan kaynaklanabilir. |
| Ayrımcılık | Kişilere hukuken uygun olmayan sebeplerce eşitsiz davranılması |
| Belgelendirme | Bir turizm işletmesinin bir standarda uygunluğunun denetleme yoluyla gönüllü, üçüncü taraf değerlendirmesi. |
| Biyoçeşitlilik | Diğerlerinin yanı sıra, kara, deniz ve diğer su ekosistemleri ile bunların parçası oldukları ekolojik kompleksler de dahil olmak üzere tüm kaynaklardaki canlı organizmalar arasındaki değişkenlik. Biyoçeşitlilik, türler içerisindeki, türler arasındaki ve ekosistemlerdeki çeşitliliği içerir. |
| Bütünlük | Tam ve eksiksiz olma vasfı. Ekolojik bütünlük, sürdürülebilir topluluklar, habitatlar ve peyzajlarda işleyen tam bir yerli biyotik ve abiyotik faktörler bütünü ve doğal süreçler potansiyeli olarak tanımlanır. |
| Canlı varlık | Yaşayan herhangi bir sistem (hayvan, bitki, mantar veya mikroorganizma gibi). |
| Cinsel sömürü | Cinsel sömürü, her yaştan erkek ve kadının uyuşturucu, yiyecek, barınak, korunma, yaşamın diğer temelleri ve/veya para karşılığında seks veya cinsel eylemler yoluyla cinsel istismarıdır. |
| CO2 Dengeleme | Karbon dengeleme, başka bir yerde gerçekleşen bir emisyonu telafi etmek veya dengelemek için karbondioksit veya sera gazı emisyonlarında sağlanan bir azalmadır. |
| Çevresel belgelendirme | Bir ürün, süreç, iş veya hizmetin bir çevre standardına uygun olarak belgelendirilmiş veya doğrulanmış biçimde kamuya açıklanma yolu. |
| Çevresel Etki Değerlendirmesi | Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED), karar vermeden önce bir projenin çevresel, sosyal ve ekonomik etkilerini belirlemek için kullanılan bir araçtır. Proje planlama ve tasarımında çevresel etkileri erken bir aşamada tahmin etmeyi, olumsuz etkileri azaltma yollarını ve araçlarını bulmayı, projeleri yerel çevreye uyacak şekilde şekillendirmeyi ve tahminler ile seçenekleri karar vericilere sunmayı amaçlar. |
| Çevresel olarak sürdürülebilir | Bir unsur veya uygulama, uzun vadede çevrenin kalitesine katkıda bulunuyorsa çevresel olarak sürdürülebilirdir. Yenilenebilir kaynak tüketimi, kirlilik yaratma veya yenilenemeyen kaynak tükenmesinin çevreye zarar vermeden süresiz olarak devam ettirilebildiği bir süreçtir. |
| Çocuk | Kız veya oğlan, genç insan; farik ve mümeyyiz olmayan kişi. |
| Çocuk işçiliği | Çocukları çocukluklarından, potansiyellerinden ve onurlarından mahrum bırakan, fiziksel ve zihinsel sağlıklarına zarar veren iş. Çocuklar için zihinsel, fiziksel, sosyal veya ahlaki açıdan tehlikeli ve zararlı olan ve çocukları okula gitme fırsatından mahrum bırakarak eğitimlerine müdahale eden, onları okuldan erken ayrılmaya veya okula devam ederken aşırı uzun ve ağır işlerde bulunmaya zorlayan işleri ifade eder. |
| Çoklu toplama | Geri dönüştürülebilir malzemeleri toplanmadan önce malzeme türüne göre ayırma işlemi |
| Davranış kuralları | Belirli bir durumda kabul edilebilir olan ve olmayan veya beklenen davranışları düzenleyen kurallar dizisi. |
| Değerler | İnsanların hayatlarını düzene soktuğu ve seçimlerini yaptığı, istikrarlı, uzun ömürlü standartlar. |
| Dengeleme | Sera gazı emisyonlarının hesaplanması ve mümkün olduğu yerlerde azaltılmasının ardından, azaltılamayan emisyonların, sertifikalı emisyon azaltımlarının satın alınması yoluyla dengelenmesine yönelik bir dizi plan mevcuttur. Dengelemeler, bir rüzgâr çiftliği veya temiz ocak projesi gibi başka bir yerde yapılan sera gazı emisyonu azaltımlarına verilen kredilerdir ve her kredi, kaçınılan veya yakalanan bir ton emisyonu temsil eder. |
| Destinasyon | Destinasyon, belirli bir turist grubunun veya turizm segmentinin konaklaması için gerekli tüm hizmetleri ve altyapıyı barındıran coğrafi bir alandır. Destinasyonlar, uluslararası turizmin rekabetçi birimleridir. |
| Destinasyon Yönetimi Organizasyonu | Stratejik turizm politikalarının uygulanmasından, ürün geliştirmeden ve bir destinasyonu oluşturan tüm unsurların (konaklama, turistik yerler, erişim, pazarlama, insan kaynakları, imaj) koordineli şekilde yönetiminden sorumlu organizasyon. Bir DYO’nun biçimi ve yapısı, faaliyet gösterdiği bağlama bağlı olarak değişebilir. |
| Doğal alan | Yaban hayatı ve doğal özelliklerin karakteristik birlikteliğine sahip bir alan. Her doğal alan, yaban hayatı, yer şekilleri, jeoloji, arazi kullanımı ve insan etkisinin birbirleriyle etkileşiminden kaynaklanan benzersiz bir kimliğe sahiptir. |
| Doğal miras | Estetik veya bilimsel açıdan olağanüstü evrensel değere sahip, fiziksel ve biyolojik oluşumlardan veya bu tür oluşumların birkaçından oluşan doğal özellikler |
| Jeolojik ve fizyografik oluşumlar ve bilim veya koruma açısından olağanüstü evrensel değere sahip tehdit altındaki hayvan ve bitki türlerinin yaşam alanlarını oluşturan, sınırları kesin olarak çizilmiş alanlar | |
| Bilim, koruma veya doğal güzellik açısından olağanüstü evrensel değere sahip doğal yerler veya sınırları kesin olarak çizilmiş doğal alanlar. | |
| Doğal türler | Yerel doğal ekosistemlerin bir parçası olarak bulunan veya bulunduğu bilinen bitkiler, hayvanlar veya diğer canlı organizmalar. |
| Doğal varlıklar | Biyolojik ve fiziksel varlıklar da dahil olmak üzere doğal çevreye ait varlıklar. |
| DOĞRU | Hatasız olma; hakikate veya standarda kesin uyum. |
| Doğrudan ekonomik katkı | Yerel ekonomide katma değer yaratan ilk harcamanın doğrudan etkileri. |
| Doğrulama | Sürdürülebilir kriterleri ile ilgili faaliyetlerin ve sonuçların, planlanan düzenlemelere uyup uymadığının ve bu düzenlemelerin etkili olarak uygulanıp uygulanmadığının ve amaca ulaşmak için uygun olup olmadığının sistematik ve tarafsız olarak incelenmesidir. |
| Dolaylı ekonomik katkı | Bir sektör veya endüstri tarafından tedarikçilerle yapılan harcamalardan kaynaklanan çoğaltıcı veya dolaylı etkiler. |
| Düşük etkili taşımacılık | Daha az fosil yakıt kullanan ve özel araç kullanımı yerine toplu taşımacılığın kullanımı, toplam seyahat miktarının azaltılması, yakıt verimliliği ve alternatif yakıtların (kas gücü dahil) bir kombinasyonunu içerebilecek bir taşımacılık sistemi. |
| Düzeltici Eylem Planı | Düzeltici eylem, bir sorunun tanınmasını, düzeltilmesini ve tekrarlanmamasını sağlamak için uygun kontrollerin kurulmasını öngörür. |
| Düzenlenmiş | Yasanın veya kurulu bir otoritenin kontrolü altında bulunan. |
| Düzenli olarak | Rutin bir sıklıkta gerçekleşen. |
| Düzgün yönetilen | Dahili ve harici zarar veya tahribatı önlemek amacıyla riski ortadan kaldıracak veya en aza indirecek şekilde yönetilen. |
| Ekonomik fayda | Net kazanç, gelirler gibi kazanılan para bakımından ölçülebilen herhangi bir fayda. Maliyetlerin azaltılmasına yönelik bir politika tartışılırken, tasarruf edilen para anlamına da gelebilir. |
| Ekosistem | Belirli bir alanda yaşayan tüm canlılar ve bunların birbirlerini ve çevreyi etkileme biçimleri. |
| En aza indirmek | Azaltmak; minimum değerde tutmak. |
| En üst düzeye çıkarmak | En iyi şekilde faydalanmak; maksimum değere yükseltmek. |
| Envanter | Mevcut varlıkların ayrıntılı bir listesi; doğal kaynakların belirli bir zamanda yapılan stok sayımı. |
| Ergen | Yetişkinliğe geçiş döneminde bulunan genç kişi. |
| Erişilebilir | Çeşitli kapasitelere sahip bireylere ulaşım, katılım veya anlama fırsatı sağlama. |
| Erişim | Bir yere girme, yaklaşma veya bir yere veya bir yerden geçme ya da bir kişi veya şeye yaklaşma veya bunlarla iletişim kurma izni, özgürlüğü veya yeteneği. |
| Eser | İnsanlar tarafından genellikle pratik bir amaç doğrultusunda üretilen şey, özellikle belirli bir dönemden kalma nesne. |
| Eserler | İnsanlar tarafından üretilen, kullanılan veya değiştirilen nesneler. Yaygın örnekler arasında araçlar, gereçler, sanat eserleri, arkeolojik eserler, yiyecek kalıntıları ve insan faaliyetine ait diğer ürünler yer alır. |
| Esir | Hapsedilmiş; belirli sınırlar içinde tutulan. |
| Etki | Bir eylemin veya müdahalenin bir sonuca veya sosyal, ekonomik veya çevresel durumdaki değişime katkısı. Bu katkı kasıtlı veya kasıtsız, pozitif veya negatif, uzun veya kısa vadeli olabilir. |
| Fayda | Pozitif değer ekleme. |
| Fikri mülkiyet | Fikri mülkiyet (FM), icatlar gibi zihne ait yaratımları, edebi ve sanatsal eserleri, tasarımları ve ticarette kullanılan sembolleri, isimleri ve imgeleri ifade eder. FM kanunlarla korunur. Geleneksel bilgi birikimi, geleneksel kültürel ifadeler ve genetik kaynakların korunması, teşviki ve muhafazası ile ilgili olarak, çeşitli bölgeler ve yerel topluluklar için özel hususlar geçerlidir. |
| Gastronomi | Mutfakla ilgili gelenekler veya stil. |
| Geçim | Geçim, bir geçim kaynağı için gerekli olan yetenekler, varlıklar (hem maddi hem de sosyal kaynaklar dahil olmak üzere) ve faaliyetlerden oluşur. |
| Geçimi sağlayacak maaş | Bir işçi tarafından standart bir çalışma haftası sonucunda belirli bir işyerinde kazanılan ve işçinin ve ailesinin makul bir yaşam standardına ulaşmasına izin veren ücret. Yiyecek, su, barınma, eğitim, sağlık hizmeti, ulaştırma ve giyimin yanı sıra beklenmedik olaylara karşı tedbir alma gibi temel ihtiyaçların dahil olduğu, insana yakışır bir yaşam standardının unsurları. |
| Gelenek | Miras kalan, yerleşik veya göreneklere dayalı düşünce, eylem veya davranış modeli. |
| Gerçek | Hakikate uygun veya buna dayalı olarak kabul görmeye veya inanılmaya değer; yanlış veya taklit olmayan; asıl, hakiki; kişinin kendi kişiliğine, maneviyatına veya karakterine sadık; orijinaliyle aynı şekilde üretilmiş veya yapılmış. |
| Geri dönüşüm sistemi | Aksi takdirde atılacak olan atık malzemelerin toplanıp işlenmesi ve yeni ürün ve hizmetler haline getirilmesine yönelik sistem. |
| Gösterge | Sonuçların başarısını ölçmek, bir standartlar sistemine bağlı değişiklikleri yansıtmak veya bir kuruluşun performansını değerlendirmeye yardımcı olmak için basit ve güvenilir bir araç sağlayan nicel veya nitel faktör veya değişken. |
| Gri su | Toplanan yağmur suyu ve bulaşık ve çamaşır yıkama ve banyo yapma gibi evsel işlemlerden kaynaklanan atık su |
| GSTC tarafından tanınan | Sürdürülebilir turizm için GSTC Kriterlerine eşdeğer kabul edilen sürdürülebilir turizm standardı için geçerlidir. Türkiye Sürdürülebilir Turizm Programı GSTC tarafından tanınmıştır ve GSTC Kriterlerine eşdeğerdir. |
| GSTC-I Akredite | Kuruluşları GSTC tarafından tanınan bir standarda göre belgelendirmeye yetkili bir belgelendirme kuruluşu olarak, GSTC tarafından onaylanmış olma |
| Gürültü kirliliği | İnsan veya yaban hayatına müdahalede bulunan herhangi bir rahatsız edici veya istenmeyen gürültü. |
| Güvence | Bir ürün, süreç, sistem, kişi veya kuruluşla ilgili belirli gerekliliklerin karşılandığına dair ispatı mümkün kanıt (ISO 17000’den uyarlanmıştır). Eş anlamlılar: Belgelendirme, doğrulama |
| Habitat | Canlı organizma topluluklarını ve bunların cansız çevre ile etkileşimlerini destekleyen bir karasal, tatlı su veya deniz coğrafi birimi veya hava yolu. |
| Hasat | Yemek veya diğer insan kullanımları için bitki, hayvan veya balıkların toplanması faaliyeti. |
| Hassasiyet | Bir yerin dış etkilerden kolayca etkilenebilme veya bunlar tarafından değiştirilebilme derecesi |
| Hava kirliliği | Normalde mevcut olmayan ve havanın kalitesini düşüren kimyasal veya bileşiklerin havada mevcut olması. Kentsel hava kirliliğinin büyük bir kısmından ulaştırma sektörü sorumludur. |
| Hayvan refahı | Hayvan refahı, bir hayvanın yaşamını sürdürdüğü koşullarla nasıl başa çıktığını ifade eder. 1965 yılında yayınlanan ve evrensel düzeyde tanınan “Beş Özgürlük”, insan kontrolü altındaki hayvanların refah hakkını tanımlar. Bu konsepte göre, bir hayvanın temel refah ihtiyaçları şunların sağlanmasıyla karşılanabilir: Açlık, yetersiz beslenme ve susuzluktan uzak olma; korku ve sıkıntıdan uzak olma; fiziksel ve termal rahatsızlıktan uzak olma; acı, yaralanma ve hastalıktan uzak olma; normal davranış kalıplarını ifade etme özgürlüğü. |
| Işık kirliliği | Yapay dış mekân aydınlatmasının aşırı, yanlış yönlendirilmiş veya istilacı kullanımı |
| IUCN (Uluslararası Çevre Koruma Birliği) Kırmızı Liste | Uluslararası Çevre Koruma Birliği (IUCN) Kırmızı Liste Kategorileri ve Kriterleri kullanılarak küresel düzeyde değerlendirilen bitki, mantar ve hayvan türlerinin taksonomisi, korunma durumu ve dağılımı hakkında bilgilerin bir özeti. Bu sistem, göreli yok olma riskini belirlemek için tasarlanmış olup IUCN Kırmızı Liste’nin temel amacı, daha yüksek küresel yok olma riskiyle karşı karşıya olan bitki ve hayvanları kataloglamak ve vurgulamaktır. |
| İklim Değişikliği | İklim değişikliği, iklimin ortalama durumunda veya değişkenliğinde, uzun bir süre (tipik olarak on yıllar veya daha uzun) devam eden, istatistiksel olarak anlamlı bir değişimi ifade eder. İklim değişikliği, doğal iç süreçler veya dış zorlamalardan veya atmosferin bileşimindeki veya arazi kullanımındaki sürekli antropojenik değişikliklerden kaynaklanabilir. |
| İklim değişikliği adaptasyonu | İklim değişikliğinin olumsuz etkilerini öngörmek ve bunların yol açabileceği zararları önlemek veya bunları en aza indirmek için uygun eylemleri gerçekleştirme veya ortaya çıkabilecek fırsatlardan yararlanma. |
| İklim değişikliği azaltımı | Uzun vadeli iklim değişikliğinin büyüklüğü ve hızı ile ilgili etkilerini sınırlandırmaya yönelik eylemler. İklim değişikliği azaltımı genel anlamda insan kaynaklı (antropojenik) sera gazı emisyonların azaltılmasını içerir. |
| İklim nötr | Herhangi bir tüzel kişi (birey, işletme, ülke vb.) tarafından üretilen sera gazlarının, küresel ısınma üzerinde ilgili tüzel kişi için “nötr” bir etki yaratacak şekilde azaltılması veya dengelenmesi kavramı |
| İlerleme | Daha yüksek bir rütbe veya konuma geçme veya yükselme. |
| İmtiyaz | Hizmetler veya belirli bir kullanım karşılığında özellikle hükümet tarafından verilen arazi veya mülk; belirli bir faaliyeti üstlenme ve bundan kâr sağlama hakkı. |
| İnsan hakları | İnsan hakları, her insana temin edilmesi gereken temel hak ve özgürlüklerdir. Bunlar evrenseldir, herkese eşit biçimde uygulanır ve her insan için onur ilkesini temel alır. İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi‘nin (1948) otuz maddesinde detaylandırılmıştır. |
| İnsan ticareti | İnsanların şiddet, aldatma, zorlama veya zorla çalıştırma yoluyla bir sömürü durumuna getirilmesi, barındırılması veya taşınması. |
| İnsana yakışır iş | İnsana yakışır iş, üretken olan ve adil bir gelir, işyerinde güvenlik ve aileler için sosyal koruma, kişisel gelişim ve sosyal entegrasyon için daha iyi olanaklar, insanların hayatlarını etkileyen kararlarla ilgili endişelerini ifade etme, bunları düzenleme ve bunlara katılma özgürlüğü ve tüm kadınlar ve erkekler için fırsat ve muamele eşitliği sağlayan iş fırsatlarını içerir. |
| İstilacı olmayan | Çevre, insan ekonomisi veya insan sağlığına hasar verecek bir düzeye kadar yayılma eğilimi olmayan. Bazı doğal türler istilacı olabilir. |
| İstilacı türler | Yerlisi olmadığı veya yabancı olduğu bir çevreye giren ve girişi çevresel veya ekonomik hasara veya insan sağlığına zarara sebep olan türler. |
| İş birliği | Bir şey oluşturmak veya elde etmek için diğer kişiler veya kuruluşlarla birlikte çalışma. |
| İşçi hakları | İşçi hakları veya çalışan hakları, işçiler ve işverenleri arasında genellikle çalışma ve iş hukuku kapsamında kurulan iş ilişkileri ile ilgili bir grup yasal hak ve talep edilen insan haklarıdır. 1919’dan bu yana, Uluslararası Çalışma Örgütü, kadın ve erkeklerin özgürlük, eşitlik, güvenlik ve haysiyet koşullarında insana yakışır ve üretken işlere sahip olma fırsatlarını teşvik etmeyi amaçlayan bir uluslararası çalışma standartları sistemini sürdürmekte ve geliştirmektedir. |
| İyileştirmek | Bir şeyi orijinal durumuna döndürme işlemi. |
| Kabul Edilebilir Risk | Kuruluşun yasal zorunluluklara ve kendi politikalarına göre, tahammül edebileceği düzeye indirilmiş risk. |
| Kalite | Bir ürün veya hizmetin değer veya mükemmellik derecesi; kimi zaman yüksek değer veya mükemmellik düzeyine atıfta bulunabilir. |
| Kamu katılımı | Kamuyu karar verme sürecine doğrudan dahil eden ve ilgili kararın alınmasında kamunun girdilerini tam olarak dikkate alan süreç |
| Kapasite | Sahip olma, depolama veya bulundurma potansiyeli veya uygunluğu (GSTC-D C6/D2) Kapasite (2) Eylemde bulunma yeteneği veya imkanı (GSTC-D A5) |
| Karbon Ayak İzi | Genellikle eşdeğer ton karbondioksit (CO2) olarak ifade edilen, insan yaşamını doğrudan ve dolaylı olarak destekleyen faaliyetler (ısınma, seyahat, üretim, vb.) sonucunda üretilen toplam sera gazı miktarı. |
| Karbon Nötr | Ölçülen bir miktardaki salınan karbonu, tutulan veya dengelenen eşdeğer bir miktarla dengeleyerek veya farkı kapatmak için yeterli karbon kredisi satın alarak net sıfır karbon emisyonu elde etme. |
| Karbondioksit | Solunum ve organik maddelerin bozunumu sonucu üretilen bir sera gazı. Fosil yakıtların yakılması, bu gazın atmosferdeki artan konsantrasyonlarının temel nedenidir. |
| Katı Atık Yönetim Planı | Atık kaynaklarını azaltarak ve kalan kısmı mümkün olduğunca yeniden kullanarak veya geri dönüştürerek, düzenli depolama alanına verilen katı atık miktarını azaltmaya yönelik bir strateji. Bir yönetim planı olarak, performans göstergelerinin yanı sıra somut hedef ve amaçları da olmalıdır. |
| Kirlilik | Niteliği, konumu veya miktarı, çevrenin herhangi bir bölümünün özelliklerini veya süreçlerini doğrudan veya dolaylı olarak değiştiren ve hayvanlara, insanlara, bitkilere veya mülke ilişkin şartlara, sağlığa, güvenliğe veya refaha zarar veren (veya zarar verebilecek olan) maddelerin (gaz, sıvı, katı) veya enerjinin (ısı, gürültü, radyasyon) varlığı. |
| Komşu topluluklar | Bir turizm işletmesinin veya turizm işletmesinin faaliyet gösterdiği alanların hemen bitişiğinde veya nispeten yakınında bulunan topluluk. |
| Kopyalama | Bir şeyi tamamen aynı şekilde yapma veya üretme eylemi. |
| Koruma | Doğal bir kaynağın sömürülmesini, tahribatını veya ihmalini önlemek için kaynağın planlı yönetimi. |
| Koruma yönetimi | Koruma yönetimi, bir türün veya habitatın iyi durumda tutulması için planlı müdahaledir. |
| Korunan alanlar | İlgili ekosistem hizmetleri ve kültürel değerlerle birlikte doğanın uzun vadeli korunmasını sağlamak amacıyla yasal veya diğer etkili araçlarla tanınan, tahsis edilen ve yönetilen, açıkça tanımlanmış bir coğrafi alan. |
| Kriter | Bir hüküm veya kararın alınabilmesine yönelik standart, kural veya test. |
| Kriz yönetimi | Bir kuruluşun ani olarak gerçekleşen, önemli bir olumsuz olayla başa çıkmasına yardımcı olmak üzere tasarlanmış stratejilerin uygulanması. |
| Kültürel | Belirli bir insan grubuna ve alışkanlıklarına, inançlarına, geleneklerine vb. ait veya bunlara ilişkin. |
| Kültürel eser | Yaşam tarzı, manevi inançlar veya kolektif bir tarih anlayışı dahil olmak üzere, bir halkın veya halkların belirli özelliklerini ifade eden, insanlar tarafından üretilen, kullanılan veya değiştirilen herhangi bir nesne. |
| Kültürel miras | Kültürel miras, bir grup veya toplumun geçmiş nesillerinden miras kalan, güncel olarak muhafaza edilen ve gelecek nesillerin yararına sunulan fiziksel eserlerin ve manevi niteliklerin mirasıdır. |
| Kültürel olarak uygun | Kültürel farklılıklara saygı gösteren ve bunları kabul eden |
| Kültürel peyzaj | Ölçeğinden bağımsız olarak, insan müdahalesinden etkilenen, bu şekilde oluşturulan veya şekillendirilen peyzajlar |
| Kültürel varlıklar | İnsanların, gelişen bilgi birikimlerinin, inançlarının ve geleneklerinin bir yansıması ve ifadesi olarak tanımladıkları ve değer verdikleri, miras kalan varlıklar. Kültürel varlıklar maddi veya manevi olabilir. |
| Kültürel veya tarihi olarak hassas alanlar | Kültürel veya tarihi önemleri nedeniyle nezaket, bakım veya dikkat gerektiren alanlar. |
| Kümülatif etki | Bir dizi tekrarlanan veya farklı olay veya eylemin, ayrı ayrı etkilerinin toplamından daha büyük olabilecek etkisi. |
| Küresel Sürdürülebilir Turizm Kriterleri | Küresel Sürdürülebilir Turizm Konseyi (GSTC) Kriterleri, seyahat ve turizmde sürdürülebilirliğe ilişkin küresel standartlar görevi görür. GSTC Kriterleri, eğitim ve bilinçlendirmede, politika oluşturmada ve belgelendirme için temel olarak kullanılır. Kriterler, işletmelerin, hükümetlerin ve destinasyonların sosyal, çevresel, kültürel ve ekonomik sürdürülebilirliğe yaklaşmak için başarması gereken azami değil asgari değerlerdir. |
| LGBT | Lezbiyen, gey, biseksüel, transseksüel veya queer terimlerinin kısaltması. Cinsel yönelimi ve toplumsal cinsiyet kimliğiyle ilgili konuları etiketlerken kullanılan bir şemsiye terim. |
| Manevi olarak önemli yerler | Ulusal Hükümetler veya topluluklar tarafından dini, manevi veya kültürel önemi nedeniyle bir topluluğun gelenekleri uyarınca özel öneme sahip olarak değerlendirilen bir yer, nesne yapısı, bölge, doğal özellik veya alan. |
| Meslek kuralları | Belirli bir iş, iş kolu, meslek, kuruluş, vb. üyeleri tarafından takip edilmesi gereken kılavuz ve/veya düzenlemeler. Bu kurallar normalde kanun hükmünde değildir. |
| Modern kölelik | Kölelik, hizmetkarlık, zorla ve zorunlu çalıştırma ve insan ticaretini içerir. Ortak unsurları bir mağdurun, insan haklarına saygı gösterilmeksizin bir başkasının (genellikle finansal) kazancı için kullanılması veya kullanılmasının amaçlanmasıdır. Müşteri memnuniyeti Bir şirket tarafından sağlanan ürün veya hizmetlerin müşteri beklentilerini nasıl karşıladığı veya aştığının bir ölçütü. |
| Onarım | Onarım, bir yerin, ekolojik bozulma veya yıkımın ardından insanlar, yaban hayatı ve bitki toplulukları için güvenli olan doğal peyzaj ve habitata geri döndürülmesine ilişkin ekolojik süreçtir. |
| Önemli | Belirgin veya ölçülebilir ölçüde büyük miktarda; etkisi veya tesiri olan veya olması muhtemel |
| Özel ihtiyaçlar | Zihinsel, duygusal veya fiziksel bir engeli bulunan bir kişinin bireysel gereksinimleri Özgür, önceden ve bilgilendirilmiş rıza Yerli hakların haklarına ilişkin özel bir haktır ve yerli halkların, kendilerini veya topraklarını etkileyebilecek bir projeyle ilgili rıza verme veya vermemesine izin verecek şekilde, Birleşmiş Milletler Yerli Halkların Hakları Bildirgesinde (UNDRIP) tanımlanmıştır. UNDRIP “özgür”, “önceden”, “bilgilendirilmiş” ve “rıza” kavramlarına özel anlamlar atar. |
| Paydaş | Bir kuruluşun herhangi bir karar veya faaliyetine ilişkin çıkara sahip kişi veya grup. |
| Pestisit | İstenmeyen zararlıları (zararlı böcekler, küçük hayvanlar, yabani bitkiler ve insan veya hayvan hastalık taşıyıcıları dahil olmak üzere diğer istenmeyen organizmalar) önlemek, yok etmek veya kontrol altına almak için kullanılan herhangi bir madde veya madde karışımı. Pestisitler, hedef türlere karşı toksik özellikleri nedeniyle kullanılmakla beraber hedef olmayan türlere de zarar verebilir. Bunları etkili pestisitler yapan etki mekanizmaları, pestisitleri aynı zamanda insanlar ve/veya çevre için de genellikle göze çarpmayan yollarla tehlikeli hale getirir. İlişkili risklerin anlaşılması, bu maddelerin kullanımının gerekli durumlarla sınırlandırılması ve insan sağlığına ile çevreye olası zararların sınırlanması önemlidir. |
| Planlama kılavuzu | Öncelikli olarak planlamacılara, geliştiricilere, inşaatçılara ve ev sahiplerine yönelik, belirli bir alanda veya belirli bir alanı etkileyen geliştirme kılavuzu |
| Popülasyonun yaşama yeteneği | Bir türün popülasyonunun veya alt popülasyonunun bir bölgede varlığını sürdürme yeteneği |
| Ramak Kala Olay | İşyerinde meydana gelen; çalışan, işyeri ya da iş ekipmanını zarara uğratma potansiyeli olduğu halde zarara uğratmayan olayı ifade eder. |
| Risk | Tehlikeden kaynaklanacak kayıp, yaralanma ya da başka zararlı sonuç meydana gelme ihtimali (6331 Sayılı İSG kanunu) |
| Tehlikeli bir olayın veya maruz kalma durumunun meydana gelme olasılığı ile olay veya maruz kalma durumunun yol açabileceği yaralanma veya sağlık bozulmasının ciddiyet derecesinin birleşimi (ISO 45001) | |
| Zarara uğrama tehlikesi, riziko (TDK) | |
| bir olayın gerçekleşme olasılığı ve olaydan etkilenme olanağı (vikipedia) | |
| Risk Analizi | Bir işletmenin yaptığı faaliyetler sırasında olması muhtemel potansiyel tehlikelerin tanımlanarak, bunlara ilişkin risklerin kıymetlendirilmesi ve böylece gerçekleşmesi beklenen ve muhtemel risklerle ilgili kontrol tedbirlerinin alınmasına ilişkin yöntem ve esasların tümüdür. |
| Risk azaltımı | Bir dizi riskin meydana gelme olasılığını, meydana gelme sonucunu veya her ikisini birden azaltmak üzere ele alınması |
| Risk yönetimi | Kabul edilemez risklerin tanımlanması, analizi, değerlendirilmesi, kontrolü ve önlenmesi, en aza indirilmesi veya ortadan kaldırılması. |
| Ruhsat | Bir bireye, işletmeye veya kuruluşa bir şey yapması için verilen yasal izin. Ruhsat, kişi veya firmanın daha önce sahip olmadığı bir hakkı verir ve ruhsatın nasıl kullanılacağına ilişkin kısıtlamalar içerebilen yasal bir anlaşmadır. |
| Satın alma politikası | Kurallar ve kılavuzlar, kaynak sağlama politikaları ve tercih edilen veya onaylanmış tedarikçiler dahil olmak üzere, mal ve hizmet satın almaya yönelik belgelendirilmiş sistem ve usuller. |
| Saygı | Başka bir kişinin veya şeyin eylemlerine, inançlarına veya varlığına itibar ve riayet etme |
| Sera Gazı | Sera etkisine katkıda bulunan ve dünyadaki yaşamı sürdüren atmosferik gazlar. Atmosferdeki artan sera gazı konsantrasyonları, insanların yaşamak üzere evrimleştiği habitatları değiştirmektedir; bu, küresel ısınma veya iklim değişikliği olarak adlandırılan bir süreçtir. Sera gazları karbon dioksit, su buharı, azot oksit, ozon, metan ve CFC’leri içerir |
| Serbest gezen yaban hayatı | Yaban alanında yaşayan, evcilleştirilmemiş hayvan türleri |
| SG emisyonları | Dünyanın enerji dengesini ve dolayısıyla iklimini değiştiren insan faaliyetleriyle ilişkili belirli bir gaz grubuyla ilişkili bir ölçüm. Sera gazları (SG) su buharı, karbondioksit, metan ve azot oksitleri içerir. Her bir sera gazının küresel ısınma potansiyelinin (GWP) uygulanması, bu tür emisyonların tamamının, tüm sera gazı emisyonlarını karşılaştıran ve ilişkilendiren ve tek bir birleşik miktar olarak raporlanabilen ortak bir Karbondioksit Eşdeğeri (CO2e) birimine dönüştürülmesine olanak tanır. |
| Sıkışıklık | Trafiğin çok yoğun ve hareketin zor olduğu bir durum |
| Somut olmayan kültürel miras (SOKÜM) | Atalarımızdan miras kalan ve torunlarımıza aktarılan, sözlü gelenekler, gösteri sanatları, sosyal uygulamalar, ritüeller, bayram etkinlikleri, doğa ve evrenle ilgili bilgi birikimi ve uygulamalar veya geleneksel el sanatları üretimine ilişkin bilgi birikimi ve becerileri gibi gelenekler veya yaşayan ifadeler. |
| Sorumlu tüketim | Düşük çevresel ayak izine sahip ve mümkün olduğunca olumlu bir ekonomik etki sağlayan mal ve hizmetlerin satın alınması ve kullanılması için uyarlanmış çaba |
| Sosyal Etki Değerlendirmesi | Planlanan müdahalelerin (öngörülen politikalar, programlar, planlar) ve bu müdahaleler ile başlatılan herhangi bir sosyal değişim sürecinin hem olumlu hem de olumsuz olmak üzere amaçlanan ve istenmeyen toplumsal sonuçlarını analiz etme, izleme ve yönetme süreci. Birincil amacı, daha sürdürülebilir ve adaletli bir biyofizik ve insan ortamı yaratmaktır |
| Sömürü | İşgücü ve emekten faydalanmak üzere insanlara adaletsiz davranma |
| Su kalitesi | Suyun fiziksel, kimyasal, biyolojik ve estetik (görünüm ve koku) özellikleri |
| Su riski | Bir varlığın suyla ilgili zararlı bir olay yaşama olasılığı ve bu tür bir olayın şiddeti. Aqueduct Su Risk Atlası, dünya çapında 15.000 su havzasının sahip olduğu 12 temel su göstergesinin toplam puanlarını haritalandırır. Alternatif olarak, http://waterriskfilter.panda.org/ adresinden Dünya Vahşi Yaşam Fonunun (WWF) Su Riski Filtresine de erişilebilir. Genel su riski, suyla ilgili risklere daha fazla maruz kalan alanları tanımlar ve Fiziksel Miktar, Kalite ve Düzenleyici ve İtibar Riski kategorilerinden seçilen tüm göstergelerin toplu bir ölçüsüdür. |
| Su yönetimi | Su yönetimi, suyun ortak bir kamu kaynağı olarak sürdürülebilir bir şekilde yönetilmesine yardımcı olmak için harekete geçmekle ilgilidir. Suyun, havza temelli eylemleri içeren, paydaş katılımlı bir süreç ile elde edilen toplumsal olarak adaletli, çevresel olarak sürdürülebilir ve ekonomik olarak faydalı kullanımı olarak tanımlanabilir. |
| Sürdürülebilir Destinasyon Stratejisi | Sürdürülebilir bir destinasyon stratejisi, bir destinasyonda sürdürülebilir turizm için kararlaştırılan vizyon, hedefler ve gidişatı belirleyen paydaş istişaresi ve katılımını temel alan ve destinasyon yönetimi eylemlerinin belirlenmesi için bir temel olarak kullanılmak üzere tasarlanan bir eylem planıdır. |
| Sürdürülebilir kullanım | Çevrenin uzun vadede bozulmasına yol açmayan bir biçimde ve oranda, şimdiki ve gelecek nesillerin istek ve ihtiyaçlarını karşılama potansiyelini koruyan kullanım. |
| Sürdürülebilir malzemeler | Sürdürülebilir malzemeler, hammaddelerin çıkarılmasından nihai bertarafına kadar tüm yaşam döngüleri boyunca halk sağlığını ve çevreyi korurken çevresel, sosyal ve ekonomik faydalar sağlar. |
| Sürdürülebilir turizm | Sürdürülebilir turizm, ziyaretçilerin, endüstrinin, çevrenin ve ev sahibi toplulukların ihtiyaçlarını ele alarak, mevcut ve gelecekteki ekonomik, sosyal ve çevresel etkilerini tam olarak hesaba katar. Sürdürülebilir turizm, temel ekolojik süreçleri sürdürerek ve doğal miras ile biyoçeşitliliğin korunmasına yardımcı olarak turizmin geliştirilmesinde temel bir unsur olan çevresel kaynakları en iyi şekilde kullanmalı; ev sahibi toplulukların sosyokültürel otantikliğine saygı göstermeli, inşa edilmiş ve yaşayan kültürel miraslarını ve geleneksel değerlerini korumalı ve kültürlerarası anlayış ve hoşgörüye katkıda bulunmalı; ev sahibi topluluklar için kararlı istihdam gelir sağlama fırsatları ve sosyal hizmetler de dahil olmak üzere tüm paydaşlara adil biçimde dağıtılan sosyoekonomik faydalar sağlayan ve yoksulluğun azaltılmasına katkıda bulunan elverişli, uzun vadeli ekonomik işlemler sağlamalıdır. |
| Sürdürülebilir uygulamalar | Sürdürülebilir uygulamalar bir bina veya yapının tasarımı, inşası, onarımı veya yıkımında ortaya çıkabilecek olumsuz çevresel etkileri ortadan kaldırmak için kullanılır. Bu uygulamalara örnek olarak enerji verimliliğinin dahil edilmesi, bir yapının yaşam döngüsü boyunca karbon ayak izinin en aza indirilmesi, doğal ışık ve düşük etkili malzemelerden yararlanılması ve kullanıcıların doğal çevre ile bağlantısının kurulması verilebilir. |
| Sürdürülebilir yatırım | Sosyal ve çevresel faydanın yanı sıra finansal getiriyi de dikkate alan bir yatırım yaklaşımı |
| Sürdürülebilirlik | Kaynakların çevreye duyarlı, sosyal olarak adil ve ekonomik olarak elverişli bir biçimde kullanılarak, mevcut kullanıcıların ihtiyaçlarını karşılarken gelecek nesiller tarafından kullanım olasılığının da tehlikeye atılmaması |
| Sürdürülebilirlik Yönetim Sistemi | Bir sürdürülebilirlik politikası, sürdürülebilirlik hedefleri ve bu hedeflere ulaşılmasına yönelik süreçler oluşturulması için bir yönetim sistemi (birbiriyle ilişkili unsurlar kümesi). |
| Sürekli iyileştirme | Zaman içinde ürünlerde, hizmetlerde veya süreçlerde artımlı iyileştirmeler yapmak için devam eden çaba. Süreçler verimlilik, etkinlik ve sürdürülebilirliklerine göre sürekli olarak denetlenir ve değiştirilir |
| Şeffaf | Gösterişten veya aldatmadan uzak |
| Taciz | Kişi tarafından saldırganca olarak algılanan, istenmeyen davranış |
| Tanıtım | Bir yeri veya bir şeyi, satışlarını veya popülerliğini artırmak amacıyla insanlara tanıtmak için gerçekleştirilen eylem |
| Tanıtım malzemeleri | Turizm işletmesi tarafından veya işletme adına, ürünleri veya faaliyetleri ile bağlantılı olarak üretilen veya dağıtılan ya da ilgili turizm işletmesine diğer bir şekilde atıfta bulunan veya bu işletmeyle bağlantılı olduğunu ifade veya ima eden herhangi bir satış tanıtım, pazarlama veya reklam malzemesi (web siteleri dahil). |
| Tarihi önem | Önem, bir mülkün bir topluluğun, bir devletin veya ulusun tarihi, mimarisi, arkeolojisi, mühendisliği veya kültürü için önemi olarak tanımlanır. Önem, tarihi olaylarla ilişkisini, önemli bir kişiyle ilişkisini; tasarım, inşaat veya formun ayırt edici fiziksel özelliklerini ve önemli bilgiler sağlama potansiyelini temel alabilir. |
| Tedarik zinciri | Konaklama, taşımacılık ve geziler, ayrıca barlar ve restoranlar, el sanatları, gıda üretimi, atık bertarafı ve destinasyonlarda turizmi destekleyen altyapı dahil olmak üzere birçok bileşen |
| Tehdit altındaki türler | IUCN Nesli Tükenme Tehlikesi Altında Olan Türlerin Kırmızı Listesi‘ne göre Kritik Tehlikede, Tehlikede veya Hassas olarak sınıflandırılan türler için kullanılan şemsiye terim. |
| Tehlike | İşyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek, çalışanı veya iş yerini zarar veya hasar verme potansiyel (6331 Sayılı İSG Kanunu) |
| İnsanların yaralanması veya sağlığının bozulmasına veya bunların birlikte gerçekleşmesine sebep olabilecek kaynak, durum veya işlem (ISO 45001) | |
| Büyük zarar veya yok olmaya yol açabilecek durum, muhatara (TDK) | |
| Gerçekleşme ihtimali bulunan fakat istenmeyen sakıncalı durum (TDK) | |
| Tehlikeye atma | Tehlike veya riske maruz bırakmak |
| Tek kullanımlık eşya | Yalnızca bir kullanımdan sonra atılması amaçlanan ürün veya ambalaj |
| Temel hizmetler | Temel eğitim, sağlık hizmeti, temiz su arzı, sıhhi temizlik, katı atık ve enerji arzıTemel kaynaklar Bir geçim kaynağı için gerekli varlıklar (hem maddi hem de sosyal kaynaklar) ve faaliyetler |
| Tercih edilen tedarikçi listesi | Turizm işletmesine mal ve malzeme sağlayan işletmelerin ve kuruluşların tam listesi |
| Topluluk hakları | Bir topluluğun üyelerinin sahip olduğu ortak haklar |
| Topluluk rızası | Genellikle özgür, önceden ve bilgilendirilmiş rıza olarak anılan topluluk rızası, topluluk arazilerine veya uygulamalarına herhangi bir dış istila veya gelişmenin onaylandığını gösterir. Rıza, topluluğun tüm üyelerinin oybirliğini gerektirmez. Diğer yandan rıza, teamül hukuku ve uygulamalarına göre veya topluluk tarafından kabul edilen başka bir şekilde belirlenmelidir. |
| Toprak kirleticileri | Toprak kirleticileri, insan eylemleri sonucu toprakta normal veya doğal konsantrasyonlarının üzerinde mevcut olan kimyasallar, besin maddeleri veya elementlerdir. Çözücüler, pestisitler ve petrol ürünleri, örneğin sızıntı yapan bir yakıt depolama tankının bulunduğu küçük bir coğrafi alanda bulunan yerel kirleticilerdir. |
| Turizm varlıkları | Ziyaretçi deneyimine faydası veya yararı açısından değerli bir tesis veya özellik |
| Turizmle ilgili işletmeler | Birlikte ziyaretçi deneyimini oluşturan çeşitli ürünlerden herhangi birini sunan işletmeler. Bunlar taşımacılık, konaklama, yemek, doğal kaynaklar, kültürel, eğlence, boş zaman ve mağazalar, bankalar, tur rehberleri ve diğer tur operatörleri gibi diğer tesis ve hizmetleri içerebilir. |
| Tür | Üyeleri aynı temel özelliklere sahip olan ve birbiriyle üreyebilen hayvan, bitki veya diğer organizma sınıfı |
| Uygun davranış | Bireyin, bir yerin sosyokültürel ve ekolojik dokusuna saygı ile karakterize edilen, bir turizm işletmesiyle ilgili herhangi bir davranışı. |
| Uyum | Resmi gerekliliklerin yerine getirilmesinde uygunluk. |
| Yaban hayatı | İnsan veya evcilleştirilmiş olmayan canlılar |
| Yaban hayatı etkileşimi | İnsanların doğal ortamında yaşayan veya büyüyen bir hayvan türüyle kasıtlı veya başka bir şekilde karşılaşması veya teması. |
| Yabani hayvan | Doğal, evcilleştirilmemiş bir halde yaşayabildiği veya yaşamış olduğu bilinen herhangi bir hayvan türünün üyesi. |
| Yaşayan kültür | Yaşayan kültür veya somut olmayan kültürel miras, nesilden nesile aktarılan uygulamalar, gösterimler, ifadeler, bilgi birikimi ve becerilere atıfta bulunur. Bu miras, topluluklara bir kimlik duygusu sağlar ve çevrelerine verdikleri yanıtlarında sürekli olarak yeniden yaratılır. |
| Yeniden yerleştirme | Artık eskiden yaşamakta oldukları alanda kalmalarına izin verilmemesi nedeniyle, insanların yaşamak üzere farklı bir yere taşınma süreci. |
| Yenilenebilir enerji | Yenilenebilir enerji, sürekli yenilenen doğal süreçlerden elde edilir. Çeşitli biçimleri, doğrudan veya dolaylı olarak güneşten veya yerkürenin derinliklerinde üretilen ısıdan türetilir. Tanımına güneş, rüzgâr, biyokütle, jeotermal, su gücü ve okyanus kaynaklarından üretilen enerji ve yenilenebilir kaynaklardan elde edilen biyoyakıtlar ve hidrojen de dahildir. |
| Yerel | İş operasyonlarının varış yeri veya bulunduğu yerin hemen çevresindeki alan. Alanın büyüklüğü fiziki coğrafyaya ve nüfus yoğunluğuna ve dağılımına bağlı olarak değişebilir. |
| Yerel ayırt edicilik | Bir yeri özel yapanın özü: Peyzaj, yaban hayatı, arkeoloji, tarih, gelenekler, binalar ve el sanatlarının toplamı; bir yeri gerçekten eşsiz kılan her şey. |
| Yerel olarak uygun | Özellikle yerel estetiğe, geleneklere veya biyolojik çeşitliliğe zarar vermemekle ilgili olarak, belirli bir bölgenin sosyokültürel ve ekolojik normlarıyla orantılı olma |
| Yerel sakinler | Bir destinasyonun veya turizm işletmesinin yakın çevresinde yaşayan ve varlığı veya işleyişi nedeniyle sosyal, ekonomik veya çevresel olarak etkilenebilecek kişiler. |
| Yerel tedarikçi | Turizm işletmesine mal veya hizmet sağlayan bir turizm işletmesi ile ilgili olarak belirli bir alan içerisinde bulunan kişi veya işletme (bkz. “yerel” tanımı) |
| Yerel topluluk | Bir destinasyonun veya turizm işletmesinin yakın çevresinde yaşayan ve varlığı veya işleyişi nedeniyle sosyal, ekonomik veya çevresel olarak etkilenebilecek insan topluluğu. |
| Yerleşik | Uzun süre boyunca mevcut olması sebebiyle kabul veya saygı gören |
| Yerli hakları | Yerli halkların kendi kurumlarını, kültürlerini ve geleneklerini sürdürme ve güçlendirme ve kendi ihtiyaç ve istekleri doğrultusunda gelişmelerini sürdürmelerine yönelik, bireysel ve toplu hakları. Birleşmiş Milletler Yerli Halkların Hakları Bildirgesi, yerli halklara karşı ayrımcılığı yasaklar ve yerli halkların kendilerini ilgilendiren tüm konulara tam ve etkin katılımlarını teşvik eder. |
| Yerli halklar/ bölge halkı | Genellikle, belirli bir bölge veya bölgenin bölümleri ile tarihsel bir sürekliliği veya ilişkisi olan, kendilerine ait farklı dilsel, kültürel ve sosyal/örgütsel özelliklerini en azından kısmen koruyan ve bunu yaparak çevresindeki nüfuslardan ve ulus devletin baskın kültüründen bir dereceye kadar farklı kalan kültürel grupları ve bu grupların soyundan gelenleri içerdiği kabul edilir. Ayrıca kendilerini yerli olarak tanımlayan ve diğer gruplar tarafından yerli olarak tanınan kişileri de içerir |
| Yerli topluluklar | Bağımsız ülkelerde yaşayan ve sosyal, kültürel ve ekonomik koşulları ile ulusal topluluğun diğer kesimlerinden ayrılan ve statüleri, tamamen veya kısmen kendi gelenekleri veya adetleri ya da özel kanun veya yönetmeliklerle düzenlenen kabile halkları. Özellikle Amerika veya Avustralya kıtalarında yaşayan yerli toplulukları ifade eder. |
| Yorumlama | Koruma, miras, kültür ve peyzaj konularında empati geliştirerek, ziyaretçilere doğal ve kültürel olayların önemini ve anlamlarını, genellikle tatmin edici bir öğrenme deneyimi sağlama ve daha sürdürülebilir bir davranış biçimini teşvik etme niyetiyle ortaya koyan, insanların yer anlayışını uyarmayı ve kolaylaştırmayı amaçlayan bir eğitim süreci. |
| Yönetim | Tanımlanan amaçları elde etmek için faaliyetlerin düzenlenmesi ve koordine edilmesi. |
| Yönetim pozisyonu | Kuruluş içindeki bir iş veya işletim biriminin operasyonlarını ve mali sağlığını planlama, yönlendirme ve denetleme; bir grup insanın çalışmalarını denetleme ve yönetme; insanların ve diğer kaynakların optimum performansını sağlayan ve teşvik eden çalışma sistemlerini, usulleri ve politikaları planlama ve sürdürme faaliyetlerinden bir veya daha fazlasından sorumlu olan, bir işletme içindeki iş pozisyonu. |
| Yüksek Biyoçeşitlilik Değeri | Küresel, bölgesel veya ulusal düzeyde önemli olan, endemik türler ve nadir, tehdit veya tehlike altındaki türler dahil olmak üzere biyolojik çeşitliliğin konsantrasyonu. |
| Zararlı maddeler | Çevre ve insan sağlığına tehlike oluşturabilecek kimyasal maddeler. |
| Zararsız | Zarar teşkil etmeyen |
| Ziyaretçi yönetimi | Bir destinasyonun veya yerin değerlerini ve özelliklerini korumak ve yüksek kaliteli bir ziyaretçi deneyimine katkıda bulunmak amacıyla ziyaretçi hareketlerini yönetmek ve davranışlarını etkilemek. |
